Żabieniec lancetowaty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | żabieniec | ||
Gatunek | żabieniec lancetowaty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Alisma lanceolatum With. Arr. Brit. Pl. (ed. 3) 2: 362 (1796) | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Żabieniec lancetowaty (Alisma lanceolatum With.) – gatunek błotnych roślin zielnych z rodziny żabieńcowatych (Alismataceae). Występuje naturalnie w Europie, Makaronezji, północno-zachodniej Afryce, na Syberii, Kaukazie, w zachodniej i środkowej Azji oraz w Chinach i na subkontynencie indyjskim. Introdukowany lub zawleczony do Nowej Zelandii, Oregonu, Kalifornii, środkowego Chile[3] oraz południowej Australii[5]. W Polsce rodzimy, rzadki[6].
Morfologia
- Pokrój
- Wzniesione rośliny zielne o wysokości od 20 do 60 (90) cm[7].
- Liście
- Liście nawodne, zielono-modre, o blaszce wąsko-eliptycznej do jajowato-lancetowatej[7], ostrej, o wymiarach 6–7,5×1–1,4 cm, ostro zwężającej się w dłuższy ogonek[8].
- Kwiaty
- Zebrane w wiechę, składającą się w każdym okółku z (3–) 4–6 rozgałęzień i szypułek, osiągającą długość 30–40 cm. Kwiaty różowopurpurowe do bladofioletowych, z przodu spiczasto wyciągnięte, o średnicy około 1,2 cm. Szypułki smukłe, o długości 1,5–1,8 (2,2) cm. Przysadki trójkątno-jajowate, zaostrzone, o długości 5–10 mm. Działki kielicha trójkątno-jajowate, o wymiarach 3×2 mm, z błoniastymi brzegami, ostre. Płatki korony błoniaste, podłużne, o wymiarach 5–6×2–2,5 mm, ostre. Kwiaty obupłciowe, 6-pręcikowe. Nitki pręcików o długości około 2 mm. Główki pręcików eliptyczno-podłużne. Zalążnie o długości około 1 mm, nagie. Szyjki słupków dłuższe od zalążni, wzniesione.
- Owoce
- Odwrotnie jajowate, jasnobrązowe niełupki o długości 2–2,5 mm, z 1 lub 2 bruzdami. Nasiona podłużne, o długości około 1,5 mm, czerwonawo-brązowe[8].
- Pokrój
- Liść
- Kwiatostan
- Owoce
- Gatunki podobne
- Żabieniec babka wodna, od którego różni się przede wszystkim kształtem blaszek liściowych i kolorem płatków korony kwiatu[9].
Biologia i ekologia
Żabieniec lancetowaty jest wieloletnią, błotnopączkową rośliną zielną. Zasiedla brzegi rzek i zbiorników wodnych. Kwitnie po wynurzeniu liści[10], od czerwca do sierpnia[7]. Rośliny z tego gatunku są roślinami żywicielskimi dla mszycowatych z gatunku Rhopalosiphum nymphaeae[11]. Liczba chromosomów 2n = 26, (28, 34, 36)[7].
Zagrożenie i ochrona
Gatunek na obszarze Polski uznany za narażony (kategoria zagrożenia V (VU)), umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski z 2006 roku[12] i 2016 roku[13] oraz w Polskiej czerwonej księdze roślin z 2014 roku[14].
Nie podlega ochronie gatunkowej na podstawie przepisów prawa krajowego[15], nie został również uznany za ważny dla Unii Europejskiej w dyrektywie siedliskowej. Występuje w siedliskach przyrodniczych, będących przedmiotem systemu ochrony zagrożonych składników różnorodności biologicznej kontynentu europejskiego "Natura 2000"[16].
Zastosowanie
Żabieniec lancetowaty bywa uprawiany jako ozdoba brzegów stawów i oczek wodnych. Nie wymaga żadnej opieki[10]. Jest inwazyjny i często traktowany jako chwast, szczególnie w uprawach ryżu[17].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-06-25] (ang.).
- ↑ a b Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-01-23]. (ang.).
- ↑ Alisma lanceolatum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ NRM Biosecurity Policy: Alisma lanceolatum. Government of South Australia. [dostęp 2011-01-23].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
- ↑ a b c d Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 528. ISBN 978-83-01-14342-8.
- ↑ a b Flora of Pakistan. Alismataceae: Alisma lanceolatum. [dostęp 2011-01-23].
- ↑ Joseph M. DiTomaso: Aquatic and Riparian Weeds of the West. Davis, CA: ANR Communication Services, 2003, s. 142. ISBN 1-879906-59-7.
- ↑ a b GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, s. 74, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ Victor Frank Eastop: Aphids on the world's herbaceous plants and shrubs. Chichester: Wiley, 2006, s. 42. ISBN 978-0-471-48973-3.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- ↑ Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1764
- ↑ Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Ministerstwo Środowiska. [dostęp 2011-01-23]. (pol.).
- ↑ Weeds Australia. Weed Identification: Alisma lanceolatum. [dostęp 2011-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-07-26)].
- BioLib: 41877
- EoL: 1084194
- EUNIS: 185630
- Flora of China: 222000006
- Flora of North America: 222000006
- FloraWeb: 277
- GBIF: 2865125
- identyfikator iNaturalist: 71065
- IPNI: 1047073-2
- ITIS: 564996
- NCBI: 365730
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-294813
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:1047073-2
- Tela Botanica: 2859
- identyfikator Tropicos: 900012
- USDA PLANTS: ALLA2
- CoL: BSGB