Żabienica jaskrowata
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | żabienica | ||
Gatunek | żabienica jaskrowata | ||
Nazwa systematyczna | |||
Baldellia ranunculoides (L.) Parl. Nuov. Gen. Sp. Monocot.: 58 (1854) | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() | |||
| |||
|
Żabienica jaskrowata (Baldellia ranunculoides (L.) Parl.) – gatunek błotnopączkowych lub skrytopączkowych roślin zielnych z rodziny żabieńcowatych (Alismataceae), pochodzący z Europy i krajów basenu Morza Śródziemnego[4], naturalizowany na Azorach[5]. W Polsce rodzimy[6], wymierający, znajdowany był na Wolinie[7]. Roślina podawana była w 1966 w postaci pojedynczo rosnących roślin w jeziorze Wisełka[8], ale od wielu lat stanowisko to nie zostało odnalezione[9]. Rośliny tego gatunku zasiedlają wilgotne miejsca obok potoków, stawów i jezior, a także rowy na torfowiskach[10].
Morfologia i biologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Alisma_ranunculoides_%E2%80%94_Flora_Batava_%E2%80%94_Volume_v4.jpg/220px-Alisma_ranunculoides_%E2%80%94_Flora_Batava_%E2%80%94_Volume_v4.jpg)
- Pokrój
- Roślina zmienna, o wysokości przeważnie od 5 do 20 cm[10], a według niektórych autorów od 20 do 60 cm[7]. W Polsce kwitnie od lipca do października[7]. Gatunek charakterystyczny związku Hydrocotylo-Baldelion[11].
- Liście
- Długoogonkowe, o blaszce lancetowatej do równowąsko-lancetowatej, o długości do 10 cm, o ostrym wierzchołku i nasadzie wąsko zbiegającej się do ogonka liściowego.
- Łodyga
- Zwykle wzniesiona, niekiedy płożąca, wówczas ukorzeniająca się i tworząca w międzywęźlach kępki liści i pojedyncze kwiaty.
- Kwiaty
- Obupłciowe. Płatki korony białe lub jasnoróżowe, o długości 7–10 mm. Szypułki różnej długości, do 10 cm. Podsadki małe.
- Owoc
- Owocami są jajowate niełupki o średnicy 2–3,5 mm, zakrzywione, żeberkowane[10].
- Pokrój
- Liście
- Kwiat
- Liść, kwiat i owoce
Nazewnictwo
- Synonimy nomenklatoryczne[4]
- Alisma ranunculoides L. – bazonim
- Echinodorus ranunculoides (L.) Engelm.
- Sagittaria ranunculodes (L.) Kuntze
- Synonimy taksonomiczne[4]
- Alisma angustifolium Gilib.
- Damasonium angustissimum Wall. ex Steud.
- Alisma ranunculoides var. zosterifolium Fr.
- Alisma batrachiocarpum St.-Lag.
- Echinodorus ranunculoides var. zosterifolius (Fr.) Asch. & Graebn.
- Echinodorus ranunculoides f. natans Glück
- Echinodorus ranunculoides f. pumilus Glück
- Echinodorus ranunculoides f. terrestris Glück
- Echinodorus ranunculoides f. zosterifolius (Fr.) Glück
Zmienność
Gatunek zróżnicowany na dwie odmiany[12]:
- Baldellia ranunculoides var. ranunculoides - występuje w całym zasięgu gatunku
- Baldellia ranunculoides var. tangerina (Pau) J.Rocha, Crespí, García-Barriuso, R.Almeida & Honrado - rośnie na Półwyspie Iberyjskim i w Maroku
Zagrożenia
Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) i uznany w Polsce za wymierający, krytycznie zagrożony (kategoria zagrożenia E)[13]. W wydaniu z 2016 roku otrzymał kategorię RE (wymarły na obszarze Polski)[14]. W Polskiej czerwonej księdze roślin posiada kategorię EX (wymarły)[15].
Nie podlega ochronie gatunkowej na podstawie przepisów prawa krajowego[16], nie został również uznany za ważny dla Unii Europejskiej w dyrektywie siedliskowej. Nie został wykazany w sieci "Natura 2000"[17], choć historyczne i potencjalne miejsca występowania stanowią siedliska przyrodnicze w obszarze "Wolin i Uznam".
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-06-25] (ang.).
- ↑ Baldellia ranunculoides, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c Rafael Govaerts, David G. Frodin: World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2002. [dostęp 2001-01-23]. (ang.).
- ↑ GRIN Taxonomy for Plants. [dostęp 2011-01-23].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 40, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 527. ISBN 978-83-01-14342-8.
- ↑ Hanna Piotrowska. Stosunki geobotaniczne wysp Wolina i południowo-wschodniego Uznamu. „Monographiae Botanicae”. 22, s. 86, 1966. (pol.).
- ↑ Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
- ↑ a b c Arthur Roy Clapham, Thomas Gaskell Tutin, David Moresby Moore: Flora of the British Isle. Cambridge [Cambridgeshire]; New York: Cambridge University Press, 1987, s. 516. ISBN 0-521-30985-9.
- ↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
- ↑ Baldellia ranunculoides na eMonocot [dostęp 2013-11-21].
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- ↑ Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1764
- ↑ Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Ministerstwo Środowiska. [dostęp 2011-01-23]. (pol.).
- EoL: 1086018
- EUNIS: 185614
- FloraWeb: 793
- GBIF: 2864546
- identyfikator iNaturalist: 118806
- IPNI: 58276-1
- ITIS: 182456
- NCBI: 55328
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-300116
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:58276-1
- Tela Botanica: 9075
- identyfikator Tropicos: 900122
- USDA PLANTS: BARA
- CoL: KGPG