Peter Sickinghe
Peter Sickinghe | ||||
---|---|---|---|---|
![]() | ||||
jonker Peter Sickinghe gespeeld door Wibrandus Joannes Koppius tijdens de maskerade van Groningen in 1879 | ||||
Algemeen | ||||
Geboren | 1455 | |||
Geboorteplaats | Groningen | |||
Overleden | 17 mei 1532 | |||
Overlijdensplaats | Groningen | |||
Functies | ||||
1499-1501 | ouderman van het brouwersgilde | |||
1505-1525 | raadsheer | |||
1505 | lid der hoofdmannenkamer | |||
1506, 1509-1517 1519-1520, 1522-1523 | Burgemeester van Groningen | |||
1505-1525 | speciaal afgevaardigde namens Groningen | |||
|
Jonker Peter Sickinghe (Groningen, 1455 - Groningen, 17 mei 1532) was een Nederlands ridder, hoofdeling te Winsum, raadsheer en burgemeester van Groningen. Hij verwierf grote bekendheid door zijn succesvolle pogingen om de vrije stad Groningen uit handen te houden van het Hertogdom Saksen (1485-1547). Hij was tussen 1505 en 1525 vaste afgevaardigde namens de stad en was bij nagenoeg alle onderhandelingen aanwezig. Hij stond bekend als een geduchte en standvastige onderhandelaar en was een van de hoofdpersonen in het aannemen van graaf Edzard I van Oost-Friesland en hertog Karel van Gelre als beschermheer van de stad.
Leven
Sickinghe, telg uit de oud adellijke regentenfamilie Sickinghe werd in 1455 geboren als zoon van Feije Sickinghe (†1472) en Lamke Jarges (±1468).[1] Hij was de jongere broer van Johan II Sickinghe (circa 1452 tot na 1499), redger te Winsum.
Peter was een kleinzoon van Johan Sickinghe (±1360 - ±1445), burgemeester van Groningen. Hij was daarnaast een achterkleinkind van Lubbert Sickinghe (geb. circa 1320 - †circa 1390), eveneens burgemeester van Groningen en erkend stamvader van het geslacht Sickinghe. De Groninger burgemeester Ludolf Sickinghe (circa 1380 - na 1458) en de proost van Loppersum en hoofdeling te Winsum Evert Sickinghe (circa 1390 - circa 1472) waren ooms van Peter.
Peter Sickinghe en zijn jongere broer van Johan II Sickinghe (circa 1452 tot na 1499) bezaten samen redgerrechten te Helwerd en Zandweer.[2]
Sickinghe werd in 1499 tot ridder geslagen.[3] Uit datzelfde jaar dateert een 'afgeloste akte van schuldbekentenis van burgemeesters en raad van Groningen voor Peter Sickinghe inzake verschillende leningen'.[4]
Hij overleed in 1532 op 77-jarige leeftijd en werd begraven in de Martinikerk te Groningen.[5]
Huwelijk en nakomelingen
Sickinghe trouwde op 7 juli 1493 met Wennechien (heer)Alma. Samen kregen zij twee kinderen:
- Feij (Feye); zij trouwde in 1524 met Hoyke Lewe.[6]
- dr. Johan Sickinghe (1495-1572), landedelman, heer van de Warffumborg, drost der beide Oldambten, burgemeester en hoofdman van Groningen.
Peter Sickinghe was grootvader van:
- Trude Sickinghe (ca. 1530), trouwde met Onno Tamminga (ca. 1530 - ca. 1594) op de Tammingaborg
- jonker Harmen Sickinghe (overl. vóór 1606), hoofdeling te Uithuizen, Uithuizermeeden en Zuidwolde, heer van slot Holwinda en borg Beyum, bekend Ommelander politicus en afgevaardigde
- jonker Feijo Sickinghe (1546-1579), hovelinck, landedelman, politicus, Ommelander heer en heer van de Warffumborg
- Wennechien (Wennigje) Sickinghe (1545-1610), trouwde met Wigbolt Lewe (1540-1604), heer van Peize. Hun dochter Margaretha Lewe (1582) trouwde met Adolph Ripperda (±1571)
- Hoicke Sickinghe
- jonker Pieter Sickinghe (†1578), heer van Zuidwolde, grietman van Barradeel, olderman, kapitein en drossaard van Harlingen
Werk
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Afgeloste_schuldbekentenis_voor_Peter_Sickinghe_1499_%28voorkant_charter%29.jpg/260px-Afgeloste_schuldbekentenis_voor_Peter_Sickinghe_1499_%28voorkant_charter%29.jpg)
De grootvader van vaders kant en twee ooms van Peter Sickinghe waren alle drie lid van het brouwersgilde geweest. Ook Peter komt in 1497/1498 voor als lid. Van 1499 tot 1501 was hij zelfs ouderman van het brouwersgilde dat destijds als het machtigste gilde binnen de stad gold.
In 1505 werd Sickinghe raadsheer en lid van de Hoofdmannenkamer te Groningen. Tussen 1505 en het jaar 1524 zou Peter uiteindelijk afwisselend als raadsheer of burgemeester van de stad Groningen optreden.
Hij maakte deel uit van talrijke gezelschappen. Zo werd Sickinghe in 1504 naar Vollenhove gestuurd om een wapenstilstand te treffen. Later vergezelde hij veelvuldig de vertegenwoordiger van het geestelijke gezag, Willem Frederik. Op 26 maart 1518, een jaar waarin Sickinghe geen burgemeester is, verlenen de burgemeesters en raad van Groningen volmacht aan Peter Sickinghe, Eltet to Lellens, Evert Horenkens en Evert Mepsche om van iedereen een eenmalige bijdrage te innen voor het onderhoud van de Oosterse dijken.[7]
Als burgemeester van Groningen
Sickinghe is voor het eerst burgemeester (een der quatuor burgimagistri) van Groningen in het jaar 1506. Na grote tevredenheid volgde een aanstelling als burgemeester in het jaar 1509. Hij bleef vervolgens in functie tot 1517 waarna hij in de periodes 1519-1520 en 1522-1523 wederom als burgemeester van de stad gekozen werd.[8] Sickinghe beleefde in zijn positie als burgemeester van de stad vele moeilijke tijden. Zo werd de stad gedurende zijn ambtstermijn twee maal zwaar belegerd door de hertogen van Saksen.
Tussen 1504 en 1525 trad Sickinghe veelvuldig op als vertegenwoordiger van de stad Groningen bij de onderhandelingen met graaf Edzard I van Oost-Friesland, hertog Albrecht III en zijn zoon George van Saksen, Filips I van Castilië (1478-1506), koning van Spanje, de bisschop van Utrecht Frederik van Baden, keizer van het Heilige Roomse Rijk Maximiliaan I en diens kleinzoon keizer Karel V (1500-1558). Allen uit op heerschappij over de vrije rijksstad Groningen.
Groningen onder beleg van de hertogen van Saksen en graaf Edzard I van Friesland
De aanloop
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Tekening_van_Peter_Sickinghe_%281455-1532%29_%28Gecostumeerde_optocht_voorstellende_den_intocht_van_Edzard_grave_tho_Oost-Freeslant_in_1506%29%281876%29.jpg/260px-Tekening_van_Peter_Sickinghe_%281455-1532%29_%28Gecostumeerde_optocht_voorstellende_den_intocht_van_Edzard_grave_tho_Oost-Freeslant_in_1506%29%281876%29.jpg)
In 1498 benoemde keizer Maximiliaan I zijn veldheer hertog Albrecht III van Saksen (1443-1500) tot potestaat van Friesland, met inbegrip van de in die tijd machtigste stad van de regio Groningen en haar Ommelanden. Deze gebieden moest de hertog alleen wel zelf veroveren. Dit lukte Albrecht tot aan de stad Groningen. In 1500 werd de stad, 15 dagen lang, onafgebroken door hem belegerd. Na tussenkomst van de, namens de Keizer gezonden, ridder George van Thor en de bisschop van Utrecht trok Albrecht zich terug. Tijdens het beleg was hij aan zijn hoofd gewond geraakt door een musketkogel. Albrecht kwam op de terugtocht te overlijden aan zijn verwondingen.
Groningen raakte in conflict met de Ommelanden en probeerde deze wederom in haar macht te krijgen. Graaf Edzard I van Oost-Friesland (1461-1528) schoot de Ommelanden te hulp en de stad Groningen leed en gevoelige nederlaag. Hugo van Leisenach, de nieuwe stadhouder van de Saksische hertog in Friesland, mengde zich in de strijd en eiste dat de Groningers de nieuwe hertog George van Saksen (1471-1539) zouden huldigen. Groningen weigerde dit en daarop vielen Graaf Edzard en Hugo van Leisenach de Stad nu van twee kanten aan. Ze lieten het daarbij niet na om alles met hun legers te brandschatten wat zij konden.
De onderhandelingen
Na het terugtrekken van graaf Edzard I van Oost-Friesland vanwege problemen binnen zijn eigen gewest volgde een tiental onderhandelingen tussen Groningen en de nieuwe hertog van Saksen.
De eerste onderhandeling waar Sickinghe bij aanwezig was werd gehouden bij het Gerkesklooster. De heren van Saksen zonden een ridder genaamd Willem Trux met 2 a 3 andere heren, begeleid door twaalf sterke ruiters. De stad Groningen zond twee burgemeesters genaamd Ludeken Horneken en Coert Coenders, de hoofdman Peter Sickinghe, het raadslid Gelmer en drie wagens vol volk uit de stad. Wijert Ijsema, burger en handelaar uit Groningen, kwam op eigen initiatief naar de bijeenkomst. Dat gold ook voor Tsalinck Luwens, een edelman uit Dongerdeel. Deze laatste twee heren kwamen in escalerend conflict met elkaar. Wijert werd hierbij door Tsalink in de abdij doodgestoken. Tsalinck werd diezelfde nacht nog door de monniken uit het klooster gesmokkeld, waar hij zijn leven aan te danken had.
Enige tijd later werd opnieuw een vergadering belegd bij het Gerkesklooster. Ditmaal op 3 februari 1505. Sickinghe werd wederom namens de stad gezonden. Tijdens deze bijeenkomst werd de Groningers nog strengere eisen opgelegd dan eerder was gedaan, namelijk dat zij de hertog van Saksen toegang tot hun stad zouden geven, hem trouw zouden zweren en zich volledig zouden losmaken van de Friese Ommelanden, die met hen verbonden waren. Bovendien zouden zij de schade van plunderingen, brandstichtingen en het verwoesten van huizen van edelen vergoeden, evenals de kosten die de hertog van Saksen mogelijk had gemaakt, waar zij zich genadig in zouden moeten schikken. De Groningers gingen hier niet in mee en uiteindelijk kwam men met een bestand dat geldig was tot 30 maart van dat jaar. Afgesproken werd dat alle goederen vrij werden gelaten en dat de schepen vrij en veilig mochten in- en uitvaren gedurende het bestand.
De vrijdag na Pasen, op 28 maart 1505, werd bij een derde bijeenkomst door de Saksers geëist dat Groningen de Ommelanden op zou geven en een kasteel voor de hertog binnen haar stad zou bouwen. Daar bonvenop eisten ze dat de stapel en de markt binnen de Dam zouden worden gevestigd. Voor de Groningers waren deze eisen onaanvaardbaar en de burgemeester van Groningen, Coert Coenders, gaf dan ook aan 'liever tot het einde te vechten dan aan deze eisen tegemoet te komen'. De verhoudingen stonden op scherp. Toen de delegatie uit Groningen op het punt van vertrekken stond kwamen meester Ullfert en Frans Mennema, een belangrijke hoofdelingen uit West-Friesland en raadsman van de hertog van Saksen naar hen toe om hen te melden dat zij het spijtig vonden dat dit de uitkomst was. Daarbij vroegen ze de Groningers om geen brandstichtingen te plegen of vernielingen aan te richten. Coert Coenders reageerde hierop: Brandt, vangt, hangt, raadt, rooft, slaat dood, haat onze vijanden waar je kunt en mag; wij zullen hetzelfde doen! En zo gingen de partijen uit elkaar. De strijd werd hervat en vele gevechten volgde tussen de stad Groningen aan de ene kant, en de Saksers met ondersteuning van Edzard aan de andere kant.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Georg_der_B%C3%A4rtige_2.jpg/260px-Georg_der_B%C3%A4rtige_2.jpg)
Op 25 april 1505 voorzag keizer van het Heilige Roomse Rijk Maximiliaan I, op aandringen van de hertog George van Saksen (1471-1539), de stad Groningen van een rijksban. De Koning van Engeland stuurde, ook op verzoek van George, een brief aan de stad waarin hij de kant van de Saksers koos. De Groningers raakten moedeloos. De door de Groningers ingeroepen hulp van de bisschop van Utrecht Frederik van Baden mocht niet baten en graaf Edzard sloot de stad met behulp van de Ommelander edelen steeds verder in. Uiteindelijk verbood keizer Maximiliaan het de bisschop van Utrecht om zich nog met Groningen te bemoeien. Deze zat echter niet stil en zorgde voor een samenkomst te Deventer. Op zijn verzoek werd de Groninger afgevaardigden vrije doorgang verleend door graaf Edzard. De afgevaardigden waren Willem Frederiks, de burgemeesters Lewe en Coert Coenders, de oud burgemeesters Peter Sickinghe en Clant en de secretaris Canter. Te Deventer aangekomen was de bisschop weliswaar zelf aanwezig, echter niemand van de kant van de Keizer en de Saksers. De onderhandelingen hadden weinig effect, de afgevaardigden keerden weer terug naar Groningen en de oorlog woedde voort.
Na een vruchteloze bijeenkomst op 15 september besloot men tot een nieuwe bijeenkomst op 1 oktober 1505 te Hattem. Aanwezig waren dezelfde afgevaardigden als bij de bijeenkomst, waaronder Peter Sickinghe. Verder aanwezig waren: de graaf van Zörn namens de Keizer, drie gezanten namens Filips de Schone, zes gezanten namens George van Saksen, graaf Edzard I van Friesland zelf, de bisschop van Utrecht, drie gevolmachtigde edellieden uit de Ommelanden en tal van andere afgevaardigde namens verschillende steden en edellieden uit het Sticht en omstreken. Het werd een bijeenkomst waarbij de meeste aanwezigen hun frustraties over de stad Groningen uitten. Maar hoe zeer ook door de Keizer en de Saksers onder druk gezet en door de bisschop zelfs gesmeekt, de stad weigerde haar rechten op te geven. De woede was groot en de afgevaardigden van Groningen kregen slechts drie dagen om huiswaarts te keren. Eenmaal in de stad aangekomen werd hun handelswijze te Hattem volkomen goedgekeurd. Het vertrouwen in de bisschop door de Groningers was door zijn terughoudendheid en zijn onduidelijkheid tanende. Ondertussen raakte de Saksische bevelhebber Vijt von Drachsdorf en graaf Edzard van Oost-Friesland met elkaar in onmin. Dit had als gevolg dat beiden zich genegen voelde om vrede met de Groningers te sluiten. Vijt kwam op de stedelingen over als een bedrieger. Maar ook het voorstel van Edzard om 'afstand van het rechtsgebied in de Ommelanden, het innemen van Saksische bezetting en het doen van hulde aan hem' werd door hen afgewezen. Het vertrouwen in de bisschop was na een brief met daarin zijn ongenoegen over de houding van de Groningers en het voorstel om afstand van de Ommelanden te doen volledig verdwenen. De strijd met Vijt duurde voort en deze stak vele dorpen en kastelen in de omgeving in brand. Hij stuurde mensen die buiten de stad naar eten op zoek waren gebrandmerkt en met hun oren afgesneden terug de stad in. Door zijn wrede manier van oorlogsvoeren besloten de Groningers dat zij koste wat kost zich nooit aan de Saksers zouden onderwerpen.
De bisschop organiseerde echter opnieuw een bijeenkomst te Hattem. De eerste brief aan de Groningers om afgevaardigden te sturen kwam te laat en de tweede brief hield dan ook in dat men al begonnen was met vergaderen maar nog wachtte op de Groninger afgevaardigden. Direct werden Coert Coenders, Peter Sickinghe, secretaris Gelmer Canter, Johan Braemsche en Harmen van Campen, bouwmeesters en twee uit de burgers richting het overleg gezonden. Het overleg was wederom vruchteloos. Groningen wilde niet aan de hoge eisen van de Saksers voldoen en de afgevaardigden wisten bij thuiskomst te vertellen dat de bisschop met de hertog van Saksen vrede had gesloten. De stad bleef onderhandelen maar de eisen van de Saksers werden zelfs door de inwoners van Groningen woedend ontvangen. In de stad begonnen de levensmiddelen echter op te raken en ten einde raad werd voorgesteld om misschien toch een voorstel aan graaf Edzard te doen. Deze reageerde welwillend en was voor vrede tussen Groningen en de Saksers. De Saksische bevelvoerder had inmiddels lucht gekregen van het voorstel en zei aan Edzard dat Groningen de belegering niet lang meer kon weerstaan en adviseerde hem om tezamen de stad in te nemen. Terwijl Edzard Vijt beloofde met een antwoord te zullen komen stuurde hij op 3 april 1506 in het geheim een brief naar de raad van Groningen. Deze raad, bestaande uit 12 mannen, werd het niet eens over hoe te handelen. Edzard was als Fries een regio genoot en genoot daarom hun voorkeur maar tegelijkertijd viel zijn macht in het niet bij die van de hertog van Saksen. Tijdens deze verhitte discussies deed zich plotseling het volgende voor. Een echtpaar dat eerder buiten de poorten hongerig eten was gaan zoeken werd door de Saksische bevelhebber Vijt gevangen genomen. Deze zond hen terug de stad in, de vrouw gebrandmerkt, de man zijn oren afgesneden en op zijn hoed bevestigd. De handen van de man waren op zijn rug vastgemaakt en om zijn hals hingen twee haringen, een stuk brood en een zakje zout met daarbij de boodschap; 'breng dat aan uwe burgemeesters'.
Graaf Edzard I van Oost-Friesland als landheer
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Edzard_der_Gro%C3%9Fe%2C_Graf_von_Ostfriesland.jpg/260px-Edzard_der_Gro%C3%9Fe%2C_Graf_von_Ostfriesland.jpg)
Deze wrede vertoning van geweld deed de Groningers onmiddellijk besluiten haar gevolmachtigden richting Edzard I van Oost-Friesland te sturen. Men zond naar Tjamsweer de burgemeesters Peter Sickinghe, Gelmer Canter, Johan Braemsche en nog twee aanzienlijke burgers. Edzard verscheen in eigen persoon en werd vergezeld door zijn hofmaarschalk Ulrich van Attena (1473-1536), zijn landsrechter en enkele anderen van zijn kant. De stad deed Edzard een zeer gunstig voorstel maar Edzard, zich de nood realiserende waarin de stad verkeerde, vond het niet genoeg en eiste dat hij in de stad een eigen kasteel zou krijgen. Hierop keerden de partijen huiswaarts voor overleg. Men besloot op Goede Vrijdag wederom bijeen te komen in het Grijzemonnikenklooster te Termunten. Edzard was door hevige storm verhinderd en het overleg werd verplaatst naar 17 april. Bij deze bijeenkomst waren de zelfde vertegenwoordigers aanwezig als bij het eerdere overleg te Tjamsweer. Deze vertegenwoordigers van Groningen, waaronder Peter Sickinghe, hadden als opdracht gekregen alles te doen wat hen goed achtte aangaande het lot en belang van de stad. Hier sloten zij dan ook, zich zelf ook de nood van de stad realiserende, een verdrag met Edzard van Oost-Friesland waarin zij hem ruim tegemoet kwamen. De stad zou Edzard met circa 800 soldaten verwelkomen, in naam van het heilige rijk ontvangen en hem trouw zweren. De graaf kreeg daarnaast heerschappij over de Ommelanden en er zou voor hem een vesting binnen de stad worden gebouwd. Op zijn beurt zou de graaf de stad volledig in vrijheid laten. Ook zou hij de gilden in hun recht laten en een gerechtshof in de Ommelanden oprichten dat hetzelfde zou acteren als de vroegere Hoofdmannenkamer. De stad en burgerij mochten vrijuit handelen en Edzard zou geen van de goederen opeisen, ook niet de rechten en heerlijkheden die zij in de Ommelanden bezaten. Tenslotte zou de graaf de stad en haar inwoners beschermen tegen al het geweld van buitenaf. Het verdrag werd tijdens een grote vergadering van de raad van Groningen, de gezworen gemeente, de bouwmeesters en hoofden der gilden en de voornaamste burgers aangenomen. Groningen verloor hiermee weliswaar haar zelfstandigheid maar Edzard voelde als Oost-fries, anders dan George, toch niet helemaal als een vreemdeling.[9] Later die middag werd het voorstel door de overige burgers in de Sint Walburgkerk goedgekeurd.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Peter_Sickinghe_uitgelicht_op_de_Gecostumeerde_optocht_voorstellende_den_intocht_van_Edzard_grave_tho_Oost-Freeslant%2C_2e_blad%2C_nrs._21-52.jpg/450px-Peter_Sickinghe_uitgelicht_op_de_Gecostumeerde_optocht_voorstellende_den_intocht_van_Edzard_grave_tho_Oost-Freeslant%2C_2e_blad%2C_nrs._21-52.jpg)
Graaf Edzard I van Oost-Friesland werd op 1 mei binnen de stad uitgebreid onthaald. Bij deze intocht liep Peter Sickinghe als een van de vier burgemeester voorop. Edzard sprak uit Groningen te zullen beschermen en de Groningers zwoeren hem trouw. De stoet vervolgde haar weg en bij de Poelepoort overhandigden de burgemeesters hem de sleutels van de poorten. Eenmaal door de poorten heen wachtte Edzard onder het geluid van de klokken een juichende menigte. Enkele dagen later liet hij, zoals afgesproken, een vierkant kasteel voor zichzelf in het centrum van de stad bouwen.
George van Saksen, ontsteld door het gebeurde, probeerde Edzard voor zich te winnen door hem te benoemen als stadhouder in de Ommelanden. Toen dit niet lukte tekende hij waar hij maar kon protest aan. Zo werd Groningen door zijn toedoen op de rijksdag te Konstanz voor de Keizer gedaagd. Dit liep op niks uit. Ook het beklagen van de bisschop bij de paus liep nergens op uit. De hertog van Saksen liet het er niet bij zitten en in 1511 lukte het hem dan ook om een gerechtelijk onderzoek te laten starten. De keizer stelde een commissie aan om te bemiddelen in de geschillen tussen de hertog van Saksen en de stad Groningen. De commissie bestond uit hooggeboren prinsen en heren waaronder: de aartsbisschop van Keulen Filips II van Daun-Oberstein, de hertog Willem II van Gulik-Berg en een vertegenwoordiger van de Duitse heren van Kovelens. De commissie werd opgedragen om op 4 augustus 1511 te verschijnen in Neuss. De graaf van Oost-Friesland stuurde op die dag Meester Hicko, proost van Emden, meester Harcko, Victor Vriese, en zijn kanselier als afgevaardigden. De stad Groningen stuurde hun pastoor, meester Willem, de burgemeesters Peter Sickinghe en Luloff Conrades, vergezeld door secretaris meester Gelmer Kanter. De Groningste stoet vertrok op 30 juli 1511. Eenmaal aangekomen te Neuss ontmoeten zij graaf Everwijn II van Bentheim-Steinfurt en de vertegenwoordigers van West-Friesland namens de hertog van Saksen, samen met de raden van de Saksische heren. Iedere partij belichtte haar kant maar het was met name Edzard, graaf van Oost-Friesland, die door de heren van Saksen en bisschop van Utrecht terecht werd gewezen. Talloze onderhandelingen volgden waarna Edzard uiteindelijk door de keizer werd gedagvaard. Deze dwong Edzard zich met de hertog te verzoenen. Nadat Edzard niet kwam opdagen en dit weigerde werd nog voor het einde van jaar 1513 een rijksban tegen hem uitgevaardigd.
Hertog Karel van Gelre als landheer
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Karel-van-Gelre.jpg/260px-Karel-van-Gelre.jpg)
George van Saksen stond op 5 januari 1514 wederom met een sterk Saksisch leger voor de poorten van de stad Groningen. Hij sloot de stad in en een belegering volgde. Daarnaast probeerde hij onenigheid te creëren tussen de raad van Groningen en haar gezworen gemeente. Dit lukte niet en Groningen bleef aan de zijde van Edzard.
Op 13 maart 1514 zond Groningen haar soldaten op pad om Selwerd te bezetten. Op dinsdag stuurde de hertog van Saksen een bode te paard naar Groningen met twee officiele brieven, één voor de burgemeesters en de Raad, en de andere voor de bouwmeesters en de gilden. De bode reed naar het rechthuis waar burgemeester Sickinghe aanwezig was. Toen Sickinghe naar buiten kwam om de brief in ontvangst te nemen, bleef de bode bewust op zijn paard zitten zodat Sickinghe de brief niet kon aanpakken. Sickinghe weigerde de brief op deze manier aan te nemen en dwong de bode van zijn paard te stappen, wat deze dan ook deed. Nadat Sickinghe de brief had gelezen kreeg de bode twee Rijnse gulden als drinkgeld en werd de andere brief aan de bouwmeesters gegeven. De brieven stonden vol met klachten over de slechte toestand van de stad. Nog dezelfde nacht kwamen de Saksers richting Adewert, alwaar zij brand stichtte, inwoners doodstaken en ontvoerden. De strijd duurde voort.
In april van dat jaar werden pastoor Willem Frederiks, als vertegenwoordiger van het geestelijke gezag en Peter Sickinghe als vertegenwoordiger van het stadsbestuur door de hertog van Saksen in Leeuwarden uitgenodigd om te onderhandelen. Hier sloten zij een wapenstilstand. Tijdens de wapenstilstand werd besloten tot een uitgebreider overleg te Dorkwerd. De hertog zond de graaf van Constans, de graaf Hans van Hulstijn, de graaf W. Coninckstein en enkele andere hoge heren. Groningen zond haar predikant Willem Frederiks, de burgemeester Peter Sickinghe, raadsheer Gelmer (Jelmer) Canter en enkele andere heren en doctoren. Hier werd besloten dat graaf Edzard van Emden en graaf Constans bijeen zouden komen in het klooster Selwerd. Tegen het einde van april waagde Königstein, keizerlijk gezant bij George, een verzoeningspoging. Hij zorgde voor een samenkomst bij het klooster Ten Hoorn. Hier aanwezig waren George van Saksen en Edzard I van Oost-Friesland in eigen persoon en de afgezanten van Groningen waaronder Peter Sickinghe. De onderhandelingen liepen ook hier op niets uit. In mei ziet Edzard de situatie somber in. Hij verplaatste zijn vermogen en kinderen naar het buitenland en scheen bij vrienden emotioneel overstuur te zijn. Hij vroeg, zij het met tegenzin vanwege zijn eigen positie, de hulp in van de hertog Karel van Gelre. George in zijn plaats had de Keizer achter zich en daardoor de Bourgondiërs. Karel steunde op zijn beurt weer op Louis XII, koning van Frankrijk. Edzard zou Groningen en de Ommelanden als leen van het hertogdom Gelre bezitten, terwijl de hertog van Gelre op zijn beurt dit gebied tot leen van Frankrijk zou maken.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Graaf_Edzard_voor_de_raad_van_Groningen%2C_1514%2C_RP-P-OB-78.404.jpg/260px-Graaf_Edzard_voor_de_raad_van_Groningen%2C_1514%2C_RP-P-OB-78.404.jpg)
Op 5 augustus viel Appingedam in handen van George. In de kerk stond men tot de enkels in het bloed. Zeker duizend mensen, waaronder ouderen, vrouwen en kinderen werden vermoord. Groningen en haar beschermeer Edzard moesten machteloos toekijken. Het stadbestuur zag in dat zij als volgende aan de beurt zouden zijn en om de inwoners dit lot te besparen trokken Peter Sickinghe en Willem Frederiks van Groningen naar Awert voor een compromis met de hertog. Hier presenteerde zij een aantal brieven met daarin een voorstel. In de brief stond dat zij het kasteel in de stad zouden afbreken en voor de vorst een 'zeer magnifiek huis van plaisance omgeven door een muur van 3 stenen dik dat hem zal vereren, maar geen groot huis'. De raad hoorde dit aan, stonden op, en verzochten de hertog zelf te laten spreken. George van Saksen maakte in zijn rede duidelijk dat hij wilde dat het kasteel bleef staan, dit zodat bij eigen afwezigheid zijn vertegenwoordigers veilig beschermd waren tegen momenten van onenigheid in de stad. Hierop reageerde Sickinghe en Frederiks: Hoog en Welgeboren Vorst hiervan is geen perikel, indien de vrede wordt gehouden, zoals hij gemaakt is, zoo zullen de burgers een goed blokhuis wezen voor alle geweld, want de burgers zullen haar lijf en goed bij uwe F.D. genaden en uw volk zetten, denken zij ook niet boven gemeld tractaat te houden of mede te handelen? anders zoude hem het blokhuis niet al te wel kunnen beschermen etc. De hertog reageerde ontsteld en zei toe het kasteel desnoods met geweld te behouden. De Groningers wilde het echter omver werpen. De hertog brak het verbond. Daarop lieten de Groningers hun predikant Frederiks aan George overbrengen dat hij nog zijn kinderen nog zijn kleinkinderen ooit heren van Groningen zouden worden. Frederiks sloeg hierbij hard op tafel en ging samen met Sickinghe weg. De Saksische jonkers waren woest en wilde de twee confronteren maar de hertog liet dit niet toe want deze wilde niet dat het gerucht de ronde zou doen dat hij het verbond verbroken had. Had de hertog zich hier iets soepeler opgesteld dan had hij de stad tot overgave kunnen dwingen en daarmee had hij de droom van zijn vader gerealiseerd.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Johannes_Hinderikus_Egenberger_-_Anno_1514._Graaf_Edzard_verdedigt_zijn_rechten_in_de_Groningse_vroedschap_-_SA_5139_-_Amsterdam_Museum.jpg/260px-Johannes_Hinderikus_Egenberger_-_Anno_1514._Graaf_Edzard_verdedigt_zijn_rechten_in_de_Groningse_vroedschap_-_SA_5139_-_Amsterdam_Museum.jpg)
Groningen was trouw aan Edzard maar deze bleek steeds minder in staat om de stad tegen de Saksers te beschermen. Toen het dieptepunt werd bereikt besloten de Groningers de hertog van Gelre, buiten Edzard om, te erkennen opdat hij de stad met meer troepen zou kunnen bevrijden. De hertog onderkende het belang van de stad als doorslaggevende factor in Friesland en hapte toe. Ook kwam hij de stad, nog meer dan Edzard tegemoet betreffende haar rechten en beloofde hij bovendien het kasteel van Edzard te zullen afbreken. Zonder graaf Edzard als tussenpersoon stuurde de hertog van Gelre nu direct zijn leger richting Groningen. De stad stuurde de burgemeesters, waaronder Peter Sickinghe, richting Edzard om hem te vragen de stad van hun eed aan hem te ontslaan. Edzard, hierover toch zeer teleurgesteld, ontsloeg de stad op 2 november 1514 van haar eed aan hem als landsheer waarna zij de volgende dag de hertog van Gelre als hun nieuwe heer konden erkennen. Ondertussen werd Edzards hulp ingeroepen door zijn eigen streekgebied in Oost-Friesland. Edzard verliet daarop de stad in de nacht van 7 op 8 november 1514. Hij zond nog een bode aan de vier burgemeesters met het bericht dat hij de secretaris Mr. Hinrick Grawerts op zijn borg in de stad zou achterlaten en hij beval de burgemeesters dat huis 'naar beste weten te bewaren en weder op te leveren'. De burgemeesters Peter Sickinghe, Jan Schaffer, Luleff Coenders, Herman Lewe en de secretaris Jelmer Canter antwoordden dat zij daar op zich niet tegen waren maar ze beloofden niet het huis met hand en tand te zullen verdedigen (aldus het verslag van de ooggetuige jonker E. Beninga).[11]
De nasleep
De Gelderse troepen behaalden vele overwinningen op de Saksers en het verbond tussen de stad Groningen en de hertog werd steeds nauwer. Karel van Gelre kreeg alle rechten op de Ommelanden en de landstreken in Friesland. George van Saksen verkeek zich op de situatie en liet Gelderse troepen toe tot de stad. Hij zag in dat zijn beleg van de stad niet zou slagen. Volledig gedesillusioneerd verkocht hij vervolgens op 19 mei 1515 zijn rechten op Friesland, met inbegrip van de Groningse Ommelanden aan Keizer Karel V (1500-1558). Edzard, in zijn macht gekortwiekt en in het verleden onaangenaam behandeld, besloot de Groningers niet meer bij te staan en verzoende zich in 1517 met keizer Maximiliaan en zijn kleinzoon Karel V. De rijksban tegen hem werd ingetrokken en Edzard zond weer troepen richting Groningen om op te eisen wat van hem was. Hierin slaagde hij echter niet en na het jaar 1518 werd van de graaf in Groningen en de Ommelanden niets meer waargenomen.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Het_oude_Raadt_en_Wijnhuis_te_Groningen.jpg/260px-Het_oude_Raadt_en_Wijnhuis_te_Groningen.jpg)
In 1519 werd de erfgraaf van Meurs Christoffel van Meurs namens de hertog Karel van Gelre stadhouder van Groningen. Op zondag ''Laetare'' (half-vasten) van het jaar 1520 nodigde de stadhouder vele prelaten, abten en lieden van de hoogste ridderschap en de aanzienlijkste leden van de stad, waaronder Peter Sickinghe, uit voor een uitgebreide maaltijd op het Wijnhuis in het centrum van de stad Groningen. De Friese politicus en Vetkoperse hoofdeling Jancko Douwema, in die periode door velen werd gewantrouwd, was een van de genodigden. Douwema twijfelde even om te komen maar liet zich uiteindelijk overtuigen door de pastoor van Groningen. Bij aanvang van het diner liep de stadhouder richting de eetzaal. Bij de ingang vroeg hij aan de omstaanders: Zo, en is Jancko Douwama nog niet gekomen? Burgemeester Peter Sickinghe antwoordde hierop gevat: Als hij een wolf was, dan had hij U op dit ogenblik al gebeten! De stadhouder schrok, besefte zich dat Jancko Douwema al voor zijn neus stond, schudde hem de hand en heette hem vriendelijk welkom.[12][13]
In de jaarrekeningen van de Gelderse rentmeester in Groningen, Evert van Domseler, komen in 1520/1521 tien Groningers met een Gelders jaargeld voor. Peter Sickinghe is een van die tien en ontvangt een jaarlijkse toelage van 100 gulden.[14]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Stadsgezicht_van_Groningen_Groeninga%2C_sive_ut_alij%2C_Gruninga_%28titel_op_object%29%2C_RP-P-AO-3-17-2.jpg/400px-Stadsgezicht_van_Groningen_Groeninga%2C_sive_ut_alij%2C_Gruninga_%28titel_op_object%29%2C_RP-P-AO-3-17-2.jpg)
De hertog van Gelre hield uiteindelijk tot 1522 stand in Groningen en stelde de Gelderse legeraanvoerder Jasper van Marwijck (†1555) aan als stadhouder. In de jaren die volgden zou Sickinghe zich nog meermaals inzetten als onderhandelaar voor de stad.
Op 15 december 1523 volgde een vruchteloos Habsburgs-Gronings gesprek bij het Gerkesklooster. Sickinghe was hierbij aanwezig. Later in december 1523 te Aduard en in januari 1524 onderhandelde Peter Sickinghe, Lulof Coenders, burgemeesters en Hindrik Eelderwolde wederom tevergeefs met de Friese stadhouder Georg Schenck van Toutenburg (1480-1540) tot vereniging.[15]
In 1525 was Sickinghe een van de ijverigste in het dempen van het oproer.[16] De bevolking van de stad was echter uitgeput en gefrustreerd door de alsmaar voortdurende strijd. De stadhouder van Marwijck, aanhanger van de volkspartij, maakte hier handig gebruik van om de macht nog meer naar zich toe te trekken.[17] Hij heulde met de gilden van de stad en hitste de bevolking door middel van tal van leugens op tegen de raad en burgemeesters. De raad had recent nieuwe accijnzen ingevoerd en van Marwijck verspreidde daarbij het verhaal dat de hoge heren op het raadhuis de opbrengst daarvan in hun eigen zak staken. Hij dwong drie regenten, waaronder Peter Sickinghe, zich als borgen voor de stadsschulden te stellen. Hij kreeg het voor elkaar dat zelfs de hertog van Gelre de raad begon te wantrouwen. Sickinghe en Jarges vluchtte hierop de stad uit richting de hertog.[18] Dit bezoek zorgde ervoor dat Karel de gilden ter verantwoording riep.
In december 1527 keerde Sickinghe terug naar de stad. Bij aankomst vertrouwde hij de situatie niet en daarop verliet hij wederom de stad. Zijn zoon Johan Sickinghe (1495-1572) werd op de markt gepakt en in een kelder opgesloten. Zijn vrienden kochten hem uiteindelijk vrij. Na zijn vlucht uit de stad werd niks meer van Peter Sickinghe vernomen tot zijn overlijden in 1532. De stadhouder van Marwijck werd uiteindelijk in 1530 vastgezet door de hertog van Gelre. Sickinghe was vele jaren achtereen 'honore consulario continuato' geweest en had mede de stad uit handen van de Saksische hertogen weten te houden.
Externe links
- Groninger Archieven, Toegang 572: Familie Sickinghe, 1257-1974
- J. van den Broek, De samenstelling van het stadsbestuur Groningen [800-1594]. Geraadpleegd op 30 december 2023.
- Literatuur
- J.A. Feith, Geschiedkundige Aanteekeningen bij en uitvoerig programma van den optocht, voorstellende den intocht van Grave Edzard I den grote tho Oost-Friesland, Groningen 1879, p. 44, 45, 51, 54, 73 en 74
- Redmer Alma, 'Codex Sickinghe. Het oudste Ommelander rechtshandschrift', in: Us Wurk 48 (1999), p. 122-146
- Koert Huizinga, Groningen en de Ommelanden onder de heerschappij van Karel van Gelder (1514-1536), Huizinga 1925, p. 33, 55, 64, 65, 70, 71 & 74.
- [F.O.J. Sickinghe], Liefde en leed gedurende zeven eeuwen in Groningen en de Ommelanden en daarbuiten! Het Groninger geslacht Sickinghe, 1284-1984 en later! Naarden 1999, p. 107-108.
- Matthaeus Brouërius van Nidek, Sicke Benninge, Tjalling Aykema & Sybe Jarichs, Analecta Medii Aevi ofte Oude en nooit voorheen gedrukte Nederlandsche geschiedenisboeken, Amsterdam & Middelburg 1725.
- D.W. Sickinghe, Zeven Eeuwen. Der Sickinghe Musiefwerk, 's-Gravenhage 1958, Deel 1-B, p. 232-238.
- Nederland's Adelsboek 93 (2008)
- Dr. F.A.H. van den Hombergh, drs. E.O. van der Werff, Sicke Benninge: Croniken der Vrescher Landen mijtten Zoeven Seelanden ende der stadt Groningen, Band 1 en 2, Den Haag 2012, p. 179, 201-202, 204, 231, 240, 254, 266, 277, 298, 320-321, 328, 361-362, 394, 482, 503-506, 508, 570, 586, 588, 591, 609-610.
- Noten
- ↑ Mr. H.O. Feith, Register van het archief van Groningen, Eerste vervolg, Chronologisch gedeelte, Groningen 1865, p. 35.
- ↑ Groninger Archieven, toegang 547 (Familie Lewe, 1300 - 1949), Regest 43: Johan en Peter Sickinga, gebroeders en hoordelingen te Winsum, dragen aan Hilbrandt Schelckuma hun redgerrecht over, dat valt op Helwerdaheerdt in Sandtwerer reetschap, 7 mei 1482.
- ↑ J.A. Feith, Geschiedkundige Aanteekeningen bij en uitvoerig programma van den optocht, voorstellende den intocht van Grave Edzard I den grote tho Oost-Friesland, Groningen 1879, p. 73-74.
- ↑ Groninger Archieven, toegang 2100 (Stadsbestuur van Groningen (1), 1246 - 1594), inv.nr. 869.18: Afgeloste akte van schuldbekentenis van burgemeesters en raad van Groningen voor Peter Sickinge inzake verschillende leningen, 8 februari 1499
- ↑ Hendrik Octavius Feith (jr.), Register van het archief van Groningen, Volume 2, Groningen 1865, p. 60.
- ↑ R.H. Alma, Dopen, bruiloften, kledingen en eerste missen in Groningen (1519-1534), 2001, p. 40.
- ↑ Groninger Archieven, toegang 2100 (Stadsbestuur van Groningen (1), 1246-1594), Akte waarbij burgemeesters en raad van Groningen, met instemming van de ingelanden die uitwateren op de Winsumer en Schaphalsterzijlen, de Delfzijl, en Farmsumer, Oterdumer en Termunterzijlen, volmacht verlenen aan Peter Sickinge, Eltet to Lellens, Evert Horenkens en Evert Mepsche om van iedereen een eenmalige bijdrage te innen tot het opmaken van de Oosterse dijken, 26 maart 1518
- ↑ Joannis Nicolai, Ubbonis Emii, De agro Frisiae inter Amasum et Lavicom Syntagma, Groningen 1646, p.294-296 (scan 318-320).
- ↑ 1506: Graaf Edzard van Oost-Friesland wordt heer van Groningen. Deel 1, de achtergrond..
- ↑ J.H. Huber, Programma van den gecostumeerden optocht, te houden door de leden van het Groningsch Studentencorps, voorstellende den intocht van Edzard I, Graaf van Oost-Friesland, binnen Groningen op 1 Mei 1506, Groningen 1879, p. 6.
- ↑ Mr. H.O. Feith, Werken van den Ommelander edelman Johan Rengers ten Post, Groningen 1852, Deel 1, p. 215.
- ↑ Het Provinciaal Friesch Genootschap, Jancko Douwama's Geschriften, Eerste Aflevering, Workum 1830, p. 246.
- ↑ Overijsselsch Dagblad, Frisia Catholica, Jancko Douwama naar Rome?, zaterdag 21 oktober 1950, pagina 7 (Delpher)
- ↑ GeA, HA, inv. nr. 1331, fol. 34r, 46v)
- ↑ Koert Huizinga, Groningen en de Ommelanden onder de heerschappij van Karel van Gelder (1514-1536), Huizinga 1925, p. 55.
- ↑ Jacob Scheltema, Staatkundig Nederland. 2,1: L - S, Amsterdam 1806, p.308
- ↑ P.J. Blok, P.C. Molhuysen, Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek, Deel 3, Leiden 1914
- ↑ Arend van Slichtenhorst & Johannes Isacius Pontanus, XIV boeken van de Geldersse geschiedenissen, van 't begin af vervolghd tot aen de afzweeringh des konincx van Spanien, waer van 't eerste deel verhandeld de land-beschrijvingh, Arnhem 1653, p. 382-383.
Voorganger: Herman Lewe | Burgemeester van Groningen 1506, 1509-1517, 1519-1520, 1522-1523 | Opvolger: Johan Hoernken Everdesz. |