Joop Puntman
Joop Puntman | ||||
---|---|---|---|---|
![]() | ||||
Puntman tijdens zijn expositie in Haalderen (1994) | ||||
Persoonsgegevens | ||||
Volledige naam | Joseph Theodorus Puntman | |||
Geboren | Haalderen, 20 maart 1934 | |||
Overleden | Nijmegen, 12 december 2013 | |||
Geboorteland | Nederland | |||
Beroep(en) | keramist, beeldhouwer, monumentaal kunstenaar | |||
RKD-profiel | ||||
|
Joseph Theodorus (Joop) Puntman[1][2] (Haalderen, 20 maart 1934 - Nijmegen, 12 december 2013) was een Nederlands keramist, beeldhouwer en monumentaal kunstenaar.[3][4]
Levensloop
Joop Puntman werd op 20 maart 1934 in Haalderen geboren. Hij was de vierde in een gezin met zes zonen.
Zijn talent voor tekenen bleek op de VGLO-school, waar hij les kreeg van Ad Akkermans, die toen aan de basis stond van pottenbakkerij Ambacht Haalderen (AMHA) dat in 1947 was opgericht en waar vazen, schalen, koppen, schotels en bloembakken werden vervaardigd. Akkermans moedigde jongens met creatief talent aan daar te komen werken.[5]
AMHA
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/JPencollegasJaren1950.jpg/260px-JPencollegasJaren1950.jpg)
Puntman begon bij het AHMA in 1949 als vijftienjarige decorateur en volgde daarmee zijn broer op, die daar als knecht begonnen was maar later vrachtwagenchauffeur werd. Joop drukte met zijn ontwerpen al gauw een stempel op de hele productie. Later kwamen andere ontwerpers in dienst bij het Ambacht, maar de Puntmans stijl bleef bepalend. Toen de vraag naar decoratieve keramiek en muurreliëfs begon te groeien werden de opdrachten door hem uitgevoerd. Onder zijn artistieke leiding werden ook muurplastieken van dieren vervaardigd.[6][7][8]
Op kosten van het Ambacht kreeg hij een zesjarig opleiding tot beeldend kunstenaar bij de Academie voor Beeldende Kunsten in Arnhem, welke hij omstreeks 1958 afrondde.[9][5] Hij groeide uit tot de topontwerper en het 'creatieve visitekaartje' van het AMHA: gedurende de wederopbouwperiode kreeg AMHA via de door de overheid ingestelde 1%-percentageregeling veel 'kunst aan de wand'-opdrachten (thans bestempeld als wederopbouwkunst) die uitgevoerd werden volgens Puntmans ontwerp.[10][11][12] In deze periode werd de zeven bij vijf meter grote gevelplastiek voor de Twensche Courant gemaakt, volgens de Gelderlander de mooiste van de circa zeventig unica's die Puntman gemaakt heeft.[6] Terwijl op deze werken de fabrieksmerken 'Het Ambacht Haalderen' of 'AMHA' staan, signeerde Puntman monumentale wandreliëfs meestal met 'PUNTMAN AMHA'.[13]
![]() | ![]() | |
De levensweg en detail (1964), Bemmel |
Puntman was introvert en geen groepsmens. Hij voelde zich steeds minder op zijn gemak met de toenemende drukte op het AMHA dat als gevolg van het succes groeiende aantallen bezoekers ontving. Begin jaren 60 ging hij aan de slag in een eigen ruimte in de Brugdijk, een oud en vervallen herenhuis, toen ook wel "het spookhuis" genoemd. Hij kwam in die periode alleen nog naar het AMHA voor het bakproces. In 1964 maakte hij naar eigen zeggen zijn meesterwerk: De Levensweg, voor het verpleeghuis De Lingehof te Bemmel.[14]
Toen de Brugdijk later in de jaren zestig gerenoveerd ging worden werkte hij weer fysiek in het Ambacht. Hij bleef er tot 1969 in dienst.
Zelfstandig
In 1969 ging Puntman zelfstandig verder, hoewel de samenwerking met AMHA altijd gebleven is. Zo betrok hij een atelier achter de Haalderense kerk, terwijl hij het akken altijd in de ovens van het AMHA bleef doen. Later trok hij in een caravan bij zijn ouderlijke huis waar hij ongeveer dertig jaar is blijven wonen en werken.
Hij bleef tot 2005 als zelfstandig kunstenaars reliëfs produceren.[15] De opdrachten signeerde hij toen met 'JOOP PUNTMAN'[13]. In totaal maakte hij gedurende zijn leven een zeventigtal grote gevelreliëfs, zogenaamde unica's, die veelal werden geplaatst bij scholen, bejaardentehuizen en overheidsgebouwen.[6][14]
Behalve wandkunst maakte hij ook beelden, zoals de Bataaf, een gipsbeeld van de Romeinse bataaf Julius Civilus; en een piëta in de Haalderense OLV van Zeven Smartenkerk. Dat was overigens zijn laatste grootste kunstwerk.[14] Hij maakte voorts pentekeningen, olieverfschilderijen en grafzuilen voor de begraafplaats van eerdergenoemde kerk. Zijn werk kreeg dermate gevolg dat deze begraafplaats door zijn grafische kunst is gekarakteriseerd. [16][5]
Puntman was 79 toen hij op 12 december 2013 in Nijmegen overleed. Hij is in Haalderen begraven.[13]
Stijl en techniek
Puntmans stijl is abstract figuratief, ofwel realistisch, maar vereenvoudigd en gestileerd.
Voor zijn reliëfs koos hij het beste ontwerp uit diverse alternatieven die hij op voorhand produceerde. Het was een proces van kleien, mallen maken en samenvoegen van klei dat geschikt is voor chamotte. Het bakken (stoken) werd meestal in twee fasen gedaan. Gedurende de zogenaamde 'biscuitstook' werd het gedroogde kleiwerk op een temperatuur van rond de 1000 ºC gebakken. Hierna werden op de dan nog poreuze keramiek de kleuren aangebracht met vloeibare glazuur en volgde de 'glazuurstook', nu bij een temperatuur van zo'n 1200 ºC. Het glazuur is niet alleen decoratief, maar zorgt ook voor bescherming en waterdichtheid van het keramiek.[13]
— Joop Puntman"je handen doen dat, wat het hart je ingeeft"
Het resultaat van het reliëf week iedere keer af van het ontwerp. Puntman zei hierover: "je handen doen dàt, wat het hart je ingeeft". De reliëfs werden veelal in de muur gefreesd en tot een onverwoestbaar geheel vermetseld, waardoor de levensduur van het reliëf met die van het pand verbonden was. In enkele gevallen werden de werken aan haken gehangen, met een cementrandje. Deze waren veel gevoeliger voor de tand des tijds.
Vraag en waardering
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Vogels_van_Joop_Puntman.jpg/260px-Vogels_van_Joop_Puntman.jpg)
Gedurende de wederopbouw had Puntmans volop werk aan wandkunst op het AMHA, mede als gevolg van de toen ingevoerde percentageregeling voor de beeldende kunst dat voorschreef dat 1,5% van het bouwbudget aan kunst moest worden besteed. Puntmans wandkunst behoort tot wederopbouwkunst, wat sinds 2006 cultureel erfgoed is. In totaal zou Puntman zo'n zeventig tot honderd unica's geproduceerd hebben.
Hij verzorgde daarnaast het ontwerp van replica's, kleine reliëfs van diverse dieren, zoals herten, paarden en vogels. Anno 1994 kon hiervan duizenden verspreid door het land worden gevonden.
Oeuvre (selectie)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/1rightarrow_blue.svg/15px-1rightarrow_blue.svg.png)
Wandkunst
- 1960-1961: Reliëfs van twee veulens en een verschijning van Maria aan de drie kinderen van Fatima, voor de Onze-Lieve-Vrouw van Fátimaschool, thans scholengemeenschap de Grundel, de Ruyterstraat, Hengelo[17][18]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Gevelreli%C3%ABf_%E2%80%9CHoorn_des_Overvloeds_%28ca._1960%29%2C_Joop_Puntman.jpg/260px-Gevelreli%C3%ABf_%E2%80%9CHoorn_des_Overvloeds_%28ca._1960%29%2C_Joop_Puntman.jpg)
- ca.1960: Hoorn des Overvloeds, gevel Veenlandencollege, Mijdrecht[19][20]
- 1960: Reliëfs van de lerende jeugd, de spelende jeugd met opgang naar het leven; en een patroonheilige. ULO/H. Aloysiusschool, Elst.[21][22]
- 1963: Jesaja 11: de wolf en het lam in grote speellokaal van Prinses Ireneschool, Schoolstraat, Vriezenveen[23]
- 1964: De levensweg, in verpleeghuis De Lingehof, Bemmel. In 2003 verplaatst naar Zorgcentrum De Gouden Appel.[24]
- 1964: Twee reliëfs voor bejaardencentrum, Bemmel.[25][26]
- 1965: Allegorisch gevelreliëf aan het gemeentehuis van de toenmalige gemeente Valburg in Andelst.[27] In het pand is thans een verzorgingstehuis gevestigd.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Haalderen_-_De_Haalderense_mens_en_z%27n_werk_%281965%29_van_Joop_Puntman.jpg/260px-Haalderen_-_De_Haalderense_mens_en_z%27n_werk_%281965%29_van_Joop_Puntman.jpg)
- 1965: De Haalderense mens en zijn werk in voormalige boerenleenbank. Bij de sloop van het gebouw werd het kunstwerk gered en geplaatst bij de doorgang naar het kerkhof, achter de Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Smartenkerk in Haalderen[22][28]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/PuntmanBorgsate.jpg/260px-PuntmanBorgsate.jpg)
- 1965: De levensloop in vier fasen. Borgsate bejaardentehuis Meidoornsingel, Rotterdam.[29][30][31]
- 1965: De Gondelvaart, openbare lagere school, Dominee Veenweg, de Knipe.[32][33][34][35]
- 1968: Meisje te paard, zijgevel Essenkampschool, Klaproosstraat, Varsseveld. Dit kunstwerk is in bewaring gemeente Ulft.[36]
- 1968: Edith Stein, gevel Edith Steinschool in Zijtaart[37]
- 1969: Reliëf bij kleuterschool De Joertsenest. Na sloop (2000) van de school is het werk gerestaureerd en in 2019 herplaatst aan de gevel van de Vitusschool, Well.[38][39][40][22]
- 1969: Kinderen in de natuur. Kleuterschool De Blokkendoos, Broekstraat. In 2016 is in i.s.m. stichting kunst en Cultuur Maasbree het kunstwerk herplaatst naar de Blokhut, Maasbree.[41]
- 1970: Willem Barentsz, school, Meijhorst. Na sloop van de school in 2014 is het herplaatst in de nieuwbouw. Nijmegen.[42][43]
- 1973: Eerbetoon aan Bernard Geurtzen, Beursstraat–Lange Nering, Emmeloord[44]
- 1978: Ooievaars, voor de gevel van een vrouwenarts en verloskundige-echtpaar, Almelo.[45]
- 1978: Spelende kinderen met aarde, water en lucht. St.-Jozefschool, Broekstraat. In 2016 is het kunstwerk geplaatst naar de Blokhut, Maasbree. [41]
- 1959?-1993?: Gevelreliëf (unica), Twentsche Courant, Brinkstraat 30, Hengelo[6][46][47]
Beelden
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Huissen_-_langestraat_-_obelisk_01.jpg/260px-Huissen_-_langestraat_-_obelisk_01.jpg)
- 1961: De Bataaf, een 2,20 meter hoog gipsbeeld van de Romein Claudius.[48][49][50][51][52]
- 1997: Maria met kind, een piëta van houtwerk voorin de Haalderense kerk.[22][6]
- 1999: Obelisk in de Langestraat, Huissen.[53]
- 2005: Monument voor het ongedoopte kind, bij de Haalderense kerk.[54]
Grafiek
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Schotels.jpg/260px-Schotels.jpg)
- 1993: Illustraties in Wismans, Joop (1993) Boekje ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van de parochie Onze Lieve vrouw van Zeven Smarten te Haalderen, Haalderen.[55]
- Decoratie van aardewerk.
Overig
- 1961-?: Grafmonumenten op de Roomse begraafplaats achter de OLV van Zeven Smartenkerk, Haalderen[56]. Vermoedelijk het eerste graf dat door Puntman was ontworpen was voor zijn vader. Hierna kregen meer graven op het kerkhof keramiek van het Ambacht.[5]
- 1969: De Bizon, speeltoestel bij basisschool de Wieling, Kolkweg 5, Haalderen[57]
Tentoonstellingen
- 1959: Collectie aardewerken, op Kasteel de Kinkelenburg, Bemmel.[58]
- 1962: Tentoonstelling reliëfs, in 't Achterhoes, Almelo.[59]
- 1994: Tentoonstelling, in dorpshuis De Tichel, Haalderen.[5]
Zie ook
- Lijst van beelden in Lingewaard
- Lijst van beelden in Nijmegen
- Lijst van Nederlandse beeldhouwers
- Lijst van Nederlandse keramisten
Bronnen
- Hal, Bernardo, "Ambacht verdwijnt zelden van de muren", De Gelderlander, 16 september 1997
- Boer-Ravestein, Yvonne de (2022). Wereldberoemd in Haalderen : Het bewogen leven van kunstenaar Joop Puntman. Ganita mare 29 (2): pp.21-25
Noten en referenties
- ↑ Spelling van de voornamen volgens de overlijdensannonce, Scheen en Jacobs vermelden hem als Josephus Theodorus.
- ↑ Joseph Theodorus (Joop) Puntman (overlijdensannonce), Mensenlinq. Gearchiveerd op 27 augustus 2023.
- ↑ Biografische gegevens bij het RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis
- ↑ Overzicht van monumentale kunstenaars, Kennis voor collecties, p.190. Online-versie bezocht op 9 april 2024
- ↑ a b c d e Boer-Ravestein (2022)
- ↑ a b c d e Hal (1997)
- ↑ J.W., "Edel en eeuwenoud ambacht herleefde in dorp Haalderen", Arnhemsch courant, 20 februari 1960.
- ↑ Paarden, vogels, en zwanen waren tegen het einde van de 20e eeuw de meest aangetroffen replica's in Over-Betuwe en hiervan konden toen duizenden in heel Nederland gevonden worden.
- ↑ P.M.J.E. Jacobs (2000) Beeldend Benelux : biografisch handboek. Vol. 5, p. 26. Tilburg: Stichting Studiecentrum voor Beeldende Kunst. ISBN 90-805707-1-0.
- ↑ Ambacht Haalderen (AMHA) (1947-heden). Capriolus Contemporary Ceramics - Keramiek Galerie. Geraadpleegd op 3 april 2024.
- ↑ Nederlandse Wandkunst uit de Wederopbouwperiode. Collectie Nederland. Geraadpleegd op 3 april 2024.
- ↑ Vernieuwing en traditie tussen Nederrijn en Waal / Quickscan Architectuur & Stedenbouw Wederopbouw (1940-1965) Gemeente Lingewaard/Gelders Genootschap, 2010, p. 63
- ↑ a b c d Wandreliëf Bernard Geurtzen. Flevoland Erfgoed. Geraadpleegd op 6 april 2024.
- ↑ a b c Wieriks, Koen, "Verdwenen wandkunst leidt zwerversbestaan", De Gelderlander, 27 maart 2008, p. 24-25.
- ↑ (en) Dutch wall art: a mystery solved. Integrated Expat - a British expat's views on Nijmegen, Arnhem & the Dutch (24 mei 2016).
- ↑ Rademaker, Monique, "Waar zijn de verloren kunstwerken van Joop Puntman: ‘Hij verdient het om meer dan een voetnoot te zijn’", Brabants Dagblad, 12 maart 2024.
- ↑ "Stenen veulens in Hengelo", Nieuwe Schiedamsche Courant, 14 oktober 1960.
- ↑ Twee paarden. Mens & Dier in Steen & Brons. Geraadpleegd op 4 april 2024.
- ↑ Hoorn des Overvloeds. Mens & Dier in Steen & Brons. Geraadpleegd op 4 april 2024.
- ↑ ca.1960 Gevelobject ‘Hoorn des Overvloeds’, Joop Puntman – Henk Butink. Henk Butink. Geraadpleegd op 6 april 2024.
- ↑ "Officiele opening van de nieuwe r.k. Ulo-School te Elst", Arnhemsch courant, 7 januari 1960.
- ↑ a b c d "n’ stukje Verleden van Haalderen", deel 3, Historische Kring Bemmel.
- ↑ "Zeer geslaagde wandversiering van Joop Puntman", Tubantia, 11 april 1963.
- ↑ Janssen, Maria (januari 2004). De Levensweg. Kringblad (historische kring Bemmel) 14 (1): pp.2-5
- ↑ "Joop Puntman: je handen doen dát, wat het hart je ingeeft." Krantenartikel uit 21 augustus 1964, gereproduceerd in Kringblad (Historische Kring Bemmel) jg.14 nr. 1 januari 2004, p.40
- ↑ Joop Puntman; Feest der herkenning (deel 2). Old Smiley (7 oktober 2021).
- ↑ "Het nieuwe gemeentehuis van Valburg", Maandblad van N. Samsom N.V., jaargang 80 (1966), nr. 10, oktober 1966, p. 175-176.
- ↑ Haalderen maakt al 75 jaar kunst met klei. Omroep Gelderland (30 mei 2022).
- ↑ Foto (1965) met beschrijving van relief Puntman in Borgsate, Rotterdam. Stadsarchief Rotterdam. Geraadpleegd op 4 april 2024.
- ↑ "(Nieuwsitem)", De Rotterdammer, 12 oktober 1965, p. p.1.
- ↑ Het werk is in 2024 tijdens renovatie van de muur gehaald voor relocatie elders.
- ↑ "(Ongetiteld)" (fotoinzet), Friese Koerier, 12 januari 1965.
- ↑ Foto's van plastiek Puntman aan de gevel OLS. Beeldbank Historische Werkgroep Kynhout De Knipe. Geraadpleegd op 5 april 2024.
- ↑ "Kunstwerk" (artikel over Puntmans plastiek op de gevel van OLS in De Knipe), Voorplaat 31, 2015
- ↑ Westhreenen, Saskia van, "De Knipe in actie om 'weggemoffeld' kunstwerk", Leeuwarder Courant, 24 maart 2005.
- ↑ Mons, Gerco, "Verdwenen wandkunst is tragedie van de onbekende kunstenaar", De Gelderlander Achterhoek, 21 maart 2008.
- ↑ Edith Stein. Mens & Dier in Steen & Bron. Geraadpleegd op 4 april 2024.
- ↑ Openbare kunstwerken en plaquettes in Well Limburg. Archief Well. Geraadpleegd op 3 april 2024.
- ↑ Kleuterschool De Joertsenest. Archief Well. Geraadpleegd op 3 april 2024.
- ↑ Muurreliëf van voormalige kleuterschool 't Joertsenest in ere hersteld door Archief Well.. Archief Well (2 mei 2019).
- ↑ a b Grutters, John, Bijzondere objecten bij de Blokhut. Jong Nederland Maasbree (2021).
- ↑ Willem Barentsz. Gemeente Nijmegen. Geraadpleegd op 4 april 2024. “Dit muurreliëf van terracotta hing oorspronkelijk aan het schoolgebouw Willem Barentsz dat hier tot 2014 gestaan heeft. In samenwerking met woningcorporatie Woongenoot heeft de gemeente Nijmegen het teruggebracht aan de nieuwbouw.”
- ↑ Googlemaps Streetview
- ↑ Graaff, Evert de, Wandreliëf Bernard Geurtzen Emmeloord. Emmeloord.info (25 augustus 2017).
- ↑ Joop Puntman; De Reigers (deel 3). Old & Smiley (14 oktober 2021). “, incl. "Gevel-ooievaars" (krantenartikel), juni 1978”
- ↑ Deze unica is te zien in banner op website van Twentsche Courant.
- ↑ Goorhuis, Wim, "Het kantoor van Tubantia in Hengelo gaat sluiten, de journalisten blijven" (foto van het pand van de Twentsche Courant in 1993, inclusief plastiek), Tubantia, 30 september 2023.
- ↑ "Bataaf nam plaats in van Karel de Grote", Algemeen Dagblad, 31 juli 1961.
- ↑ ""Ben even weg"", De Tijd De Maasbode, 31 juli 1961.
- ↑ "Claudius was even weg", Nieuwsblad van het Noorden, 31 juli 1961.
- ↑ ""Ben even weg"", Nieuwe Schiedamsche Courant, 31 juli 1961.
- ↑ "Bemmel wil geroofde Bataaf niet terug", Algemeen Dagblad, 3 augustus 1961.
- ↑ Bos, Vincent, Wat gebeurde er in 1502 in Huissen? De Obelisk geeft antwoord. De Gelderlander (14 juli 2020).
- ↑ Monument ongedoopte kinderen. Mens & Dier in Steen & Brons. Geraadpleegd op 4 april 2024.
- ↑ Boekje ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van de parochie Onze Lieve vrouw van Zeven Smarten te Haalderen.. Museum Catharijne Convent. Geraadpleegd op 8 april 2024.
- ↑ Diane, "Joop Puntman; De werkplaats (deel 4)", Old & Smiley, 21 oktober 2021.
- ↑ Foto's van De Bizon en Googlemaps Streetview
- ↑ "Schilderijen en ceramiek", Nijmeegsch dagblad, 5 juni 1959.
- ↑ "Agenda", Twentsch dagblad Tubantia, 6 december 1962.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/25px-Commons-logo.svg.png)